Ouderwets timmeren

Door Tjeerd84 op woensdag 5 oktober 2016 06:00 - Reacties (18)
Categorie: Wetenschap, Views: 4.242

Een paar maanden geleden ben ik begonnen aan een ouderwets timmerproject. Ouderwets, omdat ik vrijwel zonder modern gereedschap en zonder schroeven of spijkers wou timmeren. Ik wou graag op die manier timmeren, omdat ik de uitstraling van 'slimme' houten constructies altijd erg mooi vind om te zien. Zo zijn de traditionele Japanse timmerwerken geniaal en indrukwekkend.
Ik woon sinds een paar jaar samen met mijn vriendin in een nieuwbouwhuis. Vorig jaar is daar ook nog een gezonde dochter bij gekomen. Toen we het huis net hadden gekocht, hebben we uiteraard ook de nodige bestrating aangelegd. Achterin de tuin hebben we toen meteen een klein terras laten aanleggen. In de tuin was verder nergens schaduw of een echt mooie plek om te zitten. We hadden daarom al vrij lang het idee om over het terras een soort van overkapping te bouwen. Op een vakantie in Italïe zaten mijn vriendin en ik op een gegeven moment bij een 'ristorante' heerlijk onder een mooi dak van bladeren. Een houten overkapping, waarbij het dak dicht groeit door klimplanten: een pergola.
Beide ideeën, het ouderwets timmeren en een pergola, heb ik gecombineerd en uitgewerkt met SketchUp. Hieronder een eerste ontwerp. Ik heb geen afbeeldingen meer van het uiteindelijke ontwerp in SketchUp, dus wat je hieronder ziet is niet precies wat het resultaat gaat worden. Ook missen nog details over de ouderwetse manier van timmeren in dit ontwerp. Let verder niet op de kwaliteit van de afbeeldingen. Toen ik de foto's maakte, wist ik nog niet dat ik ze in een blog zou publiceren.
Het eerste ontwerp
De achterwand is een bestaande wand van hedera-klimop. Links staat een schutting en tegen de schutting aan is nog een verhoogde strook grond te zien. In die strook staan in het echt vrij grote planten. Door het digitale ontwerp kon ik een paar esthetische en technische problemen vooraf oplossen en ook kon ik goed zien hoeveel en wat voor hout ik moest bestellen.
Voordat ik ging bestellen heb ik onderzoek gedaan naar de nodige vergunningen. Een pergola heeft geen vast dak en wordt daarom niet gezien als overkapping. Voor veel overkappingen is een vergunning nodig. Een pergola wordt gezien als tuinmeubel. Tot een hoogte van 2,5 meter is daarom voor een pergola geen vergunning nodig, dus ik ben onder die maximale hoogte gebleven.
De hout-levering
Op de afbeelding zijn vijf betonpoeren te zien. Die poeren vormen in de grond de fundering. Als houtsoort heb ik voor Douglas gekozen. Douglas heeft een hoge duurzaamheid en sterkte en is wat dat betreft vergelijkbaar met eikenhout. Douglashout gaat onbehandeld ongeveer 15 jaar mee. Het hout komt oorspronkelijk van naaldbomen in Noordwest Europa, dus uit ons eigen gebied. Het hout bevat veel hars en dat zorgt voor een natuurlijke bescherming. Op de afbeelding zijn Douglas palen, balken en schoren te zien. De schoren zijn de scheve balken in de hoek van een houten constructie.
De fundering
Een pergola is een lichte constructie en de pyramide-vormige poeren kunnen daarom de constructie gemakkelijk dragen in mijn situatie. Er staan vijf poeren in de grond rond het terras, elk met een verticaal uitstekend draadeind. De dikke palen komen op die draadeinden te staan. Onder op de palen zitten stelplaten en een diep geboord gat in de paal zelf. De stelplaten schroeven over de draadeind en op die manier kan elke paal op de juiste hoogte worden gesteld. Het draadeind steekt daarbij een stuk in de onderkant van de paal, vandaar dat daar een diep gat in is geboord. De stelplaten zijn het enige onderdeel van de constructie waar wel schroeven en metaal voor zijn gebruikt. Zonder dit fundering-systeem, zou de paal langer moeten zijn en zelf een stuk in de grond moeten steken. Op de grens tussen grond en lucht wordt hout erg snel aangetast. Om houtrot onder in de palen te voorkomen heb ik daarom voor deze moderne oplossing gekozen. Ook komen de palen op deze manier gemakkelijker op de goede hoogte te staan.
Let bij de volgende afbeelding niet op het gras. In de afgelopen zomer is het gras mooi hersteld gelukkig.
Overzicht
De bewerkte paalkoppen
Boven op de kop van de vijf palen komen de horizontale balken te liggen. In drie palen komen er van twee kanten balken in de kop. In de twee andere palen komt slechts één balk. De vorm van deze koppen heb ik met een handzaag, een beitel en een hamer aangebracht. De balken zijn 15 cm dik, dus dat was een pittige klus.
Bij de palen met een enkele inkeping wordt de horizontale balk op zijn plek gehouden door een houten pen die dwars door de paal en de balk komt. Bij de palen met dubbele inkeping houden de twee horizontale balken elkaar op hun plek. Beide balken zijn daarvoor half ingezaagd, zodat ze in elkaar vallen en samen ook precies in de inkeping van de paal vallen. In volgende afbeeldingen zal dit allemaal zichtbaar worden.
Hieronder zijn zes bewerkte scheve balken te zien: de schoren. Een schoor zorgt voor stevigheid in een constructie. Als een schoor niet met schroeven wordt vastgezet, is het handig om de vreemde vorm te gebruiken die je hieronder in de afbeelding ziet.
De bewerkte schoren
Als we de rechterschoor als voorbeeld nemen, dan zie je aan de rechterkant een smal uitstekend stuk hout. Dat stuk hout wordt in een even grote inkeping in de zijkant van de verticale paal gezet. De horizontale balken vallen vervolgens in de inkeping aan de andere kant van de schoor. Dit alles wordt vastgezet met houten pennen: een toog. Deze schoren heb ik met de hand bewerkt tot deze vorm.
Togen
De toog wordt door twee of meerdere stukken hout geslagen, om het hout aan elkaar te verbinden. Een soort houten spijker. Voor een extreem sterke verbinding werden vroeger de gaten in de stukken hout iets verspringend van elkaar geboord. De houten pen krijg je op die manier meestal niet door de gaten heen, omdat ze immers verspringen. Met een toogijzer, een taps toelopende metalen pen, werden de stukken hout naar elkaar toegetrokken. Daarna werd de toog, de houten pen, in het gat geslagen om de verbinding vast te zetten.
Omdat mijn constructie slechts een paar balken hoeft te dragen, heb ik de gaten simpel en recht gehouden, zodat ik de togen meteen in het gat kon slaan. Ik heb 'echte' togen gekocht, die van te voren goed worden gedroogd in een oven. De toog is daardoor droger dan het andere hout in de constructie. Als vervolgens de toog door regen nat wordt, zal de toog meer water opnemen dan omringend hout en daardoor ook meer opzwellen. Door dus slim gebruik te maken van de natuur en de houtwerking, krijg je extra stevige verbindingen. Ik heb voor het vastzetten van de hele constructie trouwens slechts 14 togen gebruikt.
De palen staan
De palen en de vier horizontale draagbalken staan. Op deze afbeelding zijn twee toogpennen te zien, op het eind van de korte balken.
In de meest rechtse paal is goed te zien dat er twee balken in steken. Beide palen steken ook achter de paal uit. Dat is helaas hier niet heel duidelijk zichtbaar. Midden in de paal komen de balken elkaar tegen/ Op die plek zijn de balken beide tot de helft ingezaagd, beide van een andere kant, zodat ze daar precies in elkaar vallen. Op die manier kunnen de balken niet meer verschuiven, ze houden elkaar met behulp van de paal op hun plek. Voor deze verbinding zijn verder dus geen hulpmiddelen nodig om de boel vast te zetten.
Schoor en toog verbinding
Hier is goed te zien hoe de schoren en de togen de constructie verstevigen. De driehoek die de schoor maakt in de constructie, zorgt ervoor dat er veel minder bewegingsvrijheid is voor alle onderdelen. Daarnaast houdt de schoor de balken ook tegen de paal gedrukt. De balken lagen immers op zich nog los op de palen. Ze konden door hun inkepingen niet heen en weer schuiven, maar nog wel omhoog. De schoren hebben in deze constructie dus een dubbele taak.
Aan de onderkant steken de schoren met hun smallere uitstekende stukje in de paal. Voor het plaatsen van een schoor heb ik dus eerst een inkeping op de nodige plekken in een paal moeten maken. Zowel onder als boven in de schoor is een toogpen geslagen. De onderste toogpennen zijn met deze kijkhoek niet zichtbaar, omdat ze vanaf de achterkant door de paal en het smalle uitsteeksel zijn geslagen. Ze komen er niet aan de binnenkant van de paal uit, omdat de tweede schoor op de paal daar geen ruimte voor laat. Het uitstekende stuk van die kant van de togen heb ik daarom afgezaagd.
Buitenste toog verbinding
De eerste scheve dwarsligger (bovenaanzicht)
De eerste dwarsbalk. De dwarsbalken komen diagonaal over de constructie. Op beide uiteinden van de dwarsbalk komen daarom ook diagonale inkepingen. Door die inkepingen vallen de dwarsbalken een paar centimeter over de onderste horizontale balken. Het vergt soms wat ruimtelijk inzicht, maar door de scheve inkepingen, kunnen de dwarsbalken niet meer kantelen. Door de vorm van de inkeping staan ze altijd precies rechtop. De inkeping is verder precies sluitend en de balken moest ik daarom met een hamer op de horizontale balk vast slaan. Omdat ze niet kunnen draaien, is er verder geen andere bevestiging nodig.
De eerste scheve dwarsligger (vooraanzicht)
Al het timmerwerk is af:
Timmerwerk is af (zijaanzicht)
Timmerwerk is af (vooraanzicht)
Timmerwerk is af (bovenaanzicht)
Scheve dwarsliggers
Hierboven is goed te zien waarom de dwarsbalken niet kunnen kantelen door de scheve stand. De onderste punten van de inkepingen zullen bij kantelen immers naar links of rechts gaan uitsteken. De onderste balk houdt die beweging tegen, omdat de inkeping niet de onderste balk in kan steken. Ik hoop dat het duidelijk genoeg is, maar anders zou je het in het klein met twee plankjes kunnen nabouwen, waarna het heel snel duidelijk wordt.
Ingericht met meubels
Met meubels wordt de schaal en het effect mooi zichtbaar. op deze foto lijkt de voorste paal redelijk scheef te staan. Ik weet niet waarom het op deze foto zo extreem lijkt, maar in het echt is alles redelijk recht en waterpas. Het wat daarnaast nooit mijn bedoeling om alles superstrak te bouwen. Ouderwets, lekker scheef en met de hand. Dat geeft naar mijn mening meer karakter. En het is een mooi excuus om niet te hoeven toegeven dat ik gewoon geen zin had om het perfect recht te krijgen.
Links staat trouwens een Mexicaanse vuurhaard. Die dingen worden echt in Mexico gemaakt. Ik ben in dat gebied op vakantie geweest en die mensen kunnen het geld goed gebruiken. Ze zijn online en bij veel tuinzaken te koop. Voor meer informatie: Sol-Y-Yo. Ik heb er alle uitgebeitelde en afgezaagde stukjes Douglas hout in opgestookt deze zomer.
Extra klimop aangeplant
Omdat de twee voorste palen door de stelplaten boven de poeren lijken te zweven, heeft mijn vriendin die gaten verborgen door stenen rond de onderkant van de palen te leggen. Vervolgens heb ik samen met mijn vriendin extra klimplanten tegen de achterste drie palen aangeplant. De bedoeling is immers dat er een dicht bladerdak over de pergola groeit. De klimplanten waren bij aankoop drie meter hoog en ze hadden meerdere strengen. De plant kon na het planten dus een paar centimeter over het dak lopen, waar we de strengen met groene draadjes hebben vastgezet op de dwarsbalken. De plant groeit ongeveer een meter per jaar, dus ik verwacht over een paar jaar een redelijk begroeid dak.
Deze onderste foto heb ik zonet in het half donker gemaakt en hij is daardoor helaas niet heel scherp geworden. Je ziet hier verder nog een wespenvanger hangen. Dit is ongeveer het uitzicht als ik 's avonds een biertje zit te drinken onder de pergola en geniet van het ouderwetse timmerwerk.
Lekker groeien

Volgende: Tip om in slaap te vallen 09-10 Tip om in slaap te vallen
Volgende: Tips om op te vrolijken 02-10 Tips om op te vrolijken

Reacties


Door Tweakers user burnds, woensdag 5 oktober 2016 08:39

Heel erg mooi. Echt vakwerk, vooral de schoren!

Door Tweakers user wizai, woensdag 5 oktober 2016 08:46

Mooi resultaat!
Komt er nog begroeiing bovenop?
Edit: nog niet wakker, er zat al begroeiing op dus.

[Reactie gewijzigd op woensdag 5 oktober 2016 08:47]


Door Tweakers user matroosoft, woensdag 5 oktober 2016 09:13

Mooi geworden, knap stukje vakwerk!

Door Tweakers user himlims_, woensdag 5 oktober 2016 10:00

gaaf! mooi werk!

Door Tweakers user Tjeerd84, woensdag 5 oktober 2016 10:06

burnds schreef op woensdag 05 oktober 2016 @ 08:39:
Heel erg mooi. Echt vakwerk, vooral de schoren!
wizai schreef op woensdag 05 oktober 2016 @ 08:46:
Mooi resultaat!
Komt er nog begroeiing bovenop?
Edit: nog niet wakker, er zat al begroeiing op dus.
Bedankt, blij om te horen! Het moet verder inderdaad nog dichtgroeien voor een optimaal resultaat. In de afgelopen zomer heb ik daarom eerst zo'n driehoekig wit zonnescherm er in opgehangen, zodat we wel schaduw hadden op het terras.

[Reactie gewijzigd op woensdag 5 oktober 2016 10:06]


Door Tweakers user Nilltris, woensdag 5 oktober 2016 16:28

Leuk en mooi gedaan! Bij de foto's is het alleen net alsof ik m'n bril niet op heb.
Hoe lang duurt het ongeveer voordat de boel dichtgegroeid is?

Door Tweakers user Tjeerd84, woensdag 5 oktober 2016 18:08

Nilltris schreef op woensdag 05 oktober 2016 @ 16:28:
Leuk en mooi gedaan! Bij de foto's is het alleen net alsof ik m'n bril niet op heb.
Hoe lang duurt het ongeveer voordat de boel dichtgegroeid is?
Inderdaad, die foto's zijn soms echt niet goed. Heb ze tijdens het timmeren steeds snel even genomen met de telefoon.
Duurt ongeveer vijf jaar voor het redelijk dicht is gegroeid. Maar tot die tijd gebruik is dus een groot doek wat ik onder de balken hang.

Door Tweakers user Hkuit, donderdag 6 oktober 2016 09:54

Leuk!
Bij dat eerste plaatje was ik nog niet erg onder de indruk (oh, simpel pergolaatje), maar toen ik doorkreeg dat je zonder spijkers en schroeven had gewerkt vond ik het al een stuk interessanter. Mooi werk. Wat is je volgende project?

Door Tweakers user Hkuit, donderdag 6 oktober 2016 09:57

Duurt ongeveer vijf jaar voor het redelijk dicht is gegroeid. Maar tot die tijd gebruik is dus een groot doek wat ik onder de balken hang.
dat ligt natuurlijk ook erg aan de planten;
ik heb ooit een oude druif gesnoeid en die had diezelfde zomer al m'n hele zitplek overschaduwd. Net zoiets geldt voor een blauwe regen; als die een keer begint te groeien, dan is er geen houden meer aan... (Misschien gelijk een goede reden om die dan juist niet te pakken).

Door Tweakers user Tjeerd84, donderdag 6 oktober 2016 12:46

Hkuit schreef op donderdag 06 oktober 2016 @ 09:54:
Leuk!
Bij dat eerste plaatje was ik nog niet erg onder de indruk (oh, simpel pergolaatje), maar toen ik doorkreeg dat je zonder spijkers en schroeven had gewerkt vond ik het al een stuk interessanter. Mooi werk. Wat is je volgende project?
Het was leuk om te doen en timmeren in je eigen tuin is een leuke afwisseling voor een gamer. Alsnog heb ik niet zoveel tijd, ruimte en zin om grote timmerprojecten te beginnen.
Wat ik wel kan zeggen, is dat ik over twee maand een (extreme) high end game pc (GTX1080 Ti - Kaby Lake cpu) in elkaar ga zetten en ik ben van plan om daar een soortgelijke blog bij te maken.
Hkuit schreef op donderdag 06 oktober 2016 @ 09:57:
[...]
dat ligt natuurlijk ook erg aan de planten;
ik heb ooit een oude druif gesnoeid en die had diezelfde zomer al m'n hele zitplek overschaduwd. Net zoiets geldt voor een blauwe regen; als die een keer begint te groeien, dan is er geen houden meer aan... (Misschien gelijk een goede reden om die dan juist niet te pakken).
Deze zomer zijn de planten al ongeveer een meter gegroeid en dat was ook de verwachting van de verkoper. Daarnaast had ik al bestaande hedera staan en die groeien ook ongeveer zo snel. Inderdaad een bewuste keuze om niet al te snel groeiende planten te kiezen, want dan blijf je snoeien. Daarnaast wou ik liever niks met bloemen en stuifmeel als dak, maar gewoon groene bladeren. De bloemen zetten of hangen we in bakken rond het terras.

Door Tweakers user Waarnemer, donderdag 6 oktober 2016 13:18

De toogverbindingen.. dat is mooi.. ook het stukje uitleg.. vakwerk! mooi hoor...

Door Tweakers user phYzar, donderdag 6 oktober 2016 14:56

Tjeerd84 schreef op donderdag 06 oktober 2016 @ 12:46:
Inderdaad een bewuste keuze om niet al te snel groeiende planten te kiezen, want dan blijf je snoeien. Daarnaast wou ik liever niks met bloemen en stuifmeel als dak, maar gewoon groene bladeren. De bloemen zetten of hangen we in bakken rond het terras.
Oef, de hedera in mijn tuin gaat zo hard, die meet ik niet in strekkende meters per seizoen maar kubieke meters :P

Door Tweakers user Tjeerd84, donderdag 6 oktober 2016 15:38

phYzar schreef op donderdag 06 oktober 2016 @ 14:56:
[...]


Oef, de hedera in mijn tuin gaat zo hard, die meet ik niet in strekkende meters per seizoen maar kubieke meters :P
Geef je veel voeding en water? Staan er andere planten omheen?

Ik weet wel dat jonge hedera heel snel kan gaan. Maar hou ouder de plant, hoe minder snel het gaat. De nieuwe hedera in mijn tuin was al drie meter hoog in ieder geval en hij groeide dit jaar ongeveer een meter. Elke paal heeft ongeveer vijf van die strengen. Kan zijn dat mijn hedera volgend jaar meer groeit, omdat hij dit jaar is aangeplant?

Door Tweakers user Hkuit, donderdag 6 oktober 2016 15:57

Tjeerd84 schreef op donderdag 06 oktober 2016 @ 15:38:
[...]

Geef je veel voeding en water? Staan er andere planten omheen?

Ik weet wel dat jonge hedera heel snel kan gaan. Maar hou ouder de plant, hoe minder snel het gaat. De nieuwe hedera in mijn tuin was al drie meter hoog in ieder geval en hij groeide dit jaar ongeveer een meter. Elke paal heeft ongeveer vijf van die strengen. Kan zijn dat mijn hedera volgend jaar meer groeit, omdat hij dit jaar is aangeplant?
Hoe ouder hoe langzamer?
Dat is echt niet zo. Ik heb een hele stoel in 1 seizoen zien verdwijnen onder een jaaaarenoude hedera haag. Die groeien per kuub, niet per meter. Gewoon snoeien, dat helpt

Door Tweakers user Tjeerd84, donderdag 6 oktober 2016 16:06

Hkuit schreef op donderdag 06 oktober 2016 @ 15:57:
[...]

Hoe ouder hoe langzamer?
Dat is echt niet zo. Ik heb een hele stoel in 1 seizoen zien verdwijnen onder een jaaaarenoude hedera haag. Die groeien per kuub, niet per meter. Gewoon snoeien, dat helpt
Haha, ja als je snoeit, dan is het weg inderdaad. Ik denk wel dat veel snoeien ook juist weer groei bevordert? Of wou jij dat ook zeggen. Ik heb verder weinig ervaring met (goed) tuinieren. Misschien is er hier iemand die ons hier wat tips over kan geven. Maar zoals het nu gaat ben ik er wel tevreden mee. Ik heb ook een laurierstruik en die groeit ook per kuub! Die zie je op de foto's links van de pergola. Die gebruik ik als opvul muur voor dat linker stuk van de constructie trouwens.

Door Tweakers user Tehh, vrijdag 7 oktober 2016 09:29

Tjeerd84 schreef op donderdag 06 oktober 2016 @ 16:06:
[...]

Haha, ja als je snoeit, dan is het weg inderdaad. Ik denk wel dat veel snoeien ook juist weer groei bevordert? Of wou jij dat ook zeggen. Ik heb verder weinig ervaring met (goed) tuinieren. Misschien is er hier iemand die ons hier wat tips over kan geven. Maar zoals het nu gaat ben ik er wel tevreden mee.
Ik heb ook een keer een pergola gemaakt met hedera. Alleen dan met betongaas als dak, wat steunde op een schutting van betongaas. Wij kochten planten van 50 cm (budget) maar na 3 jaar was alles overgroeid. Ik neem ook nooit meer hedera trouwens. Dat is een prima plant voor als je een tuin van 600m2 of meer hebt, maar voor kleine tuinen groeit hij mij te snel en hij geeft superveel zooi. Vogels zijn er wel dol op trouwens, vooral mussen. En insecten natuurlijk. En luizen. En dus ook mieren. Had ik al gezegd dat er een boel zooi vanaf komt? Blauwe regen geeft ook veel zooi trouwens, maar daar heb je tenminste nog eventjes mooie bloemen.
Snoeien doet groeien. Maar zonder snoeien groeien klimplanten ook wel, iets minder hard misschien, maar minder mooi (meest enkelvoudige lange strengen ipv dichte bos).

Ik had er eerder druif geplant. Geeft minder zooi. Past ook iets beter bij een pergola imho.
Groeit ook hard maar kan desnoods volledig teruggesnoeid worden. Extra voordeel: druiven. Oh, en had ik al gezegd dat er minder zooi vanaf komt?

Misschien heb je wel door dat ik het niet zo op hedera heb i.v.m. de zooi. Je moet zo vaak vegen & afstoffen als je het een beetje netjes wilt houden. Daarbij komt er zo veel stuifmeel van hedera; daar zou je bijna spontaan hooikoorts van krijgen.

Tip als je wilt dat je hedera minder snel groeit: bladluis! Of een ander soort luizen. Liefst in combinatie met mieren (dus die eerst lokken) want die beschermen de luizen (in ruil daarvoor mogen de mieren de luizen melken). De luizen zitten op de jonge scheuten en doen zich tegoed aan het sap van de plant. Daardoor groeit de plant minder snel. Werkt alleen op jonge scheuten. En als je weer wil dat de hedera gaat groeien meng je gewoon dreft en wasbenzine met water en spuit je dat over je hedera. Niet vergeten je bier af te dekken als je dat doet natuurlijk ;-)

Veel plezier met je pergola.

Erg mooi gemaakt trouwens, ook stoer dat je met pen-gat verbinding werkt ipv schroeven en metalen houders enzo.

Door Tweakers user oehoe, vrijdag 7 oktober 2016 15:40

Wauw, vakwerk! Mooi hoor, complimenten!

Heb je die poeren ook zelfgemaakt?

Door Tweakers user Tjeerd84, vrijdag 7 oktober 2016 18:54

Tehh schreef op vrijdag 07 oktober 2016 @ 09:29:
[...]
Veel plezier met je pergola.
Erg mooi gemaakt trouwens, ook stoer dat je met pen-gat verbinding werkt ipv schroeven en metalen houders enzo.
oehoe schreef op vrijdag 07 oktober 2016 @ 15:40:
Wauw, vakwerk! Mooi hoor, complimenten!

Heb je die poeren ook zelfgemaakt?
Bedankt! De poeren heb ik kant en klaar besteld, samen met het hout. Je kan natuurlijk zelf ook zo beton storten, maar deze poeren kun je vrij gemakkelijk en netjes ook weer verwijderen en hergebruiken. Het draadeind kon ik zo in het beton draaien, ook wel makkelijk.

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn. Via deze link kun je inloggen als je al geregistreerd bent. Indien je nog geen account hebt kun je er hier één aanmaken.