Buitenaards leven en toekomstvisie.

Ouderwets timmeren

Door Tjeerd84 op woensdag 5 oktober 2016 06:00 - Reacties (18)
Categorie: Wetenschap, Views: 4.242

Een paar maanden geleden ben ik begonnen aan een ouderwets timmerproject. Ouderwets, omdat ik vrijwel zonder modern gereedschap en zonder schroeven of spijkers wou timmeren. Ik wou graag op die manier timmeren, omdat ik de uitstraling van 'slimme' houten constructies altijd erg mooi vind om te zien. Zo zijn de traditionele Japanse timmerwerken geniaal en indrukwekkend.
Ik woon sinds een paar jaar samen met mijn vriendin in een nieuwbouwhuis. Vorig jaar is daar ook nog een gezonde dochter bij gekomen. Toen we het huis net hadden gekocht, hebben we uiteraard ook de nodige bestrating aangelegd. Achterin de tuin hebben we toen meteen een klein terras laten aanleggen. In de tuin was verder nergens schaduw of een echt mooie plek om te zitten. We hadden daarom al vrij lang het idee om over het terras een soort van overkapping te bouwen. Op een vakantie in ItalÔe zaten mijn vriendin en ik op een gegeven moment bij een 'ristorante' heerlijk onder een mooi dak van bladeren. Een houten overkapping, waarbij het dak dicht groeit door klimplanten: een pergola.
Beide ideeŽn, het ouderwets timmeren en een pergola, heb ik gecombineerd en uitgewerkt met SketchUp. Hieronder een eerste ontwerp. Ik heb geen afbeeldingen meer van het uiteindelijke ontwerp in SketchUp, dus wat je hieronder ziet is niet precies wat het resultaat gaat worden. Ook missen nog details over de ouderwetse manier van timmeren in dit ontwerp. Let verder niet op de kwaliteit van de afbeeldingen. Toen ik de foto's maakte, wist ik nog niet dat ik ze in een blog zou publiceren.
Het eerste ontwerp
De achterwand is een bestaande wand van hedera-klimop. Links staat een schutting en tegen de schutting aan is nog een verhoogde strook grond te zien. In die strook staan in het echt vrij grote planten. Door het digitale ontwerp kon ik een paar esthetische en technische problemen vooraf oplossen en ook kon ik goed zien hoeveel en wat voor hout ik moest bestellen.
Voordat ik ging bestellen heb ik onderzoek gedaan naar de nodige vergunningen. Een pergola heeft geen vast dak en wordt daarom niet gezien als overkapping. Voor veel overkappingen is een vergunning nodig. Een pergola wordt gezien als tuinmeubel. Tot een hoogte van 2,5 meter is daarom voor een pergola geen vergunning nodig, dus ik ben onder die maximale hoogte gebleven.
De hout-levering
Op de afbeelding zijn vijf betonpoeren te zien. Die poeren vormen in de grond de fundering. Als houtsoort heb ik voor Douglas gekozen. Douglas heeft een hoge duurzaamheid en sterkte en is wat dat betreft vergelijkbaar met eikenhout. Douglashout gaat onbehandeld ongeveer 15 jaar mee. Het hout komt oorspronkelijk van naaldbomen in Noordwest Europa, dus uit ons eigen gebied. Het hout bevat veel hars en dat zorgt voor een natuurlijke bescherming. Op de afbeelding zijn Douglas palen, balken en schoren te zien. De schoren zijn de scheve balken in de hoek van een houten constructie.
De fundering
Een pergola is een lichte constructie en de pyramide-vormige poeren kunnen daarom de constructie gemakkelijk dragen in mijn situatie. Er staan vijf poeren in de grond rond het terras, elk met een verticaal uitstekend draadeind. De dikke palen komen op die draadeinden te staan. Onder op de palen zitten stelplaten en een diep geboord gat in de paal zelf. De stelplaten schroeven over de draadeind en op die manier kan elke paal op de juiste hoogte worden gesteld. Het draadeind steekt daarbij een stuk in de onderkant van de paal, vandaar dat daar een diep gat in is geboord. De stelplaten zijn het enige onderdeel van de constructie waar wel schroeven en metaal voor zijn gebruikt. Zonder dit fundering-systeem, zou de paal langer moeten zijn en zelf een stuk in de grond moeten steken. Op de grens tussen grond en lucht wordt hout erg snel aangetast. Om houtrot onder in de palen te voorkomen heb ik daarom voor deze moderne oplossing gekozen. Ook komen de palen op deze manier gemakkelijker op de goede hoogte te staan.
Let bij de volgende afbeelding niet op het gras. In de afgelopen zomer is het gras mooi hersteld gelukkig.
Overzicht
De bewerkte paalkoppen
Boven op de kop van de vijf palen komen de horizontale balken te liggen. In drie palen komen er van twee kanten balken in de kop. In de twee andere palen komt slechts ťťn balk. De vorm van deze koppen heb ik met een handzaag, een beitel en een hamer aangebracht. De balken zijn 15 cm dik, dus dat was een pittige klus.
Bij de palen met een enkele inkeping wordt de horizontale balk op zijn plek gehouden door een houten pen die dwars door de paal en de balk komt. Bij de palen met dubbele inkeping houden de twee horizontale balken elkaar op hun plek. Beide balken zijn daarvoor half ingezaagd, zodat ze in elkaar vallen en samen ook precies in de inkeping van de paal vallen. In volgende afbeeldingen zal dit allemaal zichtbaar worden.
Hieronder zijn zes bewerkte scheve balken te zien: de schoren. Een schoor zorgt voor stevigheid in een constructie. Als een schoor niet met schroeven wordt vastgezet, is het handig om de vreemde vorm te gebruiken die je hieronder in de afbeelding ziet.
De bewerkte schoren
Als we de rechterschoor als voorbeeld nemen, dan zie je aan de rechterkant een smal uitstekend stuk hout. Dat stuk hout wordt in een even grote inkeping in de zijkant van de verticale paal gezet. De horizontale balken vallen vervolgens in de inkeping aan de andere kant van de schoor. Dit alles wordt vastgezet met houten pennen: een toog. Deze schoren heb ik met de hand bewerkt tot deze vorm.
Togen
De toog wordt door twee of meerdere stukken hout geslagen, om het hout aan elkaar te verbinden. Een soort houten spijker. Voor een extreem sterke verbinding werden vroeger de gaten in de stukken hout iets verspringend van elkaar geboord. De houten pen krijg je op die manier meestal niet door de gaten heen, omdat ze immers verspringen. Met een toogijzer, een taps toelopende metalen pen, werden de stukken hout naar elkaar toegetrokken. Daarna werd de toog, de houten pen, in het gat geslagen om de verbinding vast te zetten.
Omdat mijn constructie slechts een paar balken hoeft te dragen, heb ik de gaten simpel en recht gehouden, zodat ik de togen meteen in het gat kon slaan. Ik heb 'echte' togen gekocht, die van te voren goed worden gedroogd in een oven. De toog is daardoor droger dan het andere hout in de constructie. Als vervolgens de toog door regen nat wordt, zal de toog meer water opnemen dan omringend hout en daardoor ook meer opzwellen. Door dus slim gebruik te maken van de natuur en de houtwerking, krijg je extra stevige verbindingen. Ik heb voor het vastzetten van de hele constructie trouwens slechts 14 togen gebruikt.
De palen staan
De palen en de vier horizontale draagbalken staan. Op deze afbeelding zijn twee toogpennen te zien, op het eind van de korte balken.
In de meest rechtse paal is goed te zien dat er twee balken in steken. Beide palen steken ook achter de paal uit. Dat is helaas hier niet heel duidelijk zichtbaar. Midden in de paal komen de balken elkaar tegen/ Op die plek zijn de balken beide tot de helft ingezaagd, beide van een andere kant, zodat ze daar precies in elkaar vallen. Op die manier kunnen de balken niet meer verschuiven, ze houden elkaar met behulp van de paal op hun plek. Voor deze verbinding zijn verder dus geen hulpmiddelen nodig om de boel vast te zetten.
Schoor en toog verbinding
Hier is goed te zien hoe de schoren en de togen de constructie verstevigen. De driehoek die de schoor maakt in de constructie, zorgt ervoor dat er veel minder bewegingsvrijheid is voor alle onderdelen. Daarnaast houdt de schoor de balken ook tegen de paal gedrukt. De balken lagen immers op zich nog los op de palen. Ze konden door hun inkepingen niet heen en weer schuiven, maar nog wel omhoog. De schoren hebben in deze constructie dus een dubbele taak.
Aan de onderkant steken de schoren met hun smallere uitstekende stukje in de paal. Voor het plaatsen van een schoor heb ik dus eerst een inkeping op de nodige plekken in een paal moeten maken. Zowel onder als boven in de schoor is een toogpen geslagen. De onderste toogpennen zijn met deze kijkhoek niet zichtbaar, omdat ze vanaf de achterkant door de paal en het smalle uitsteeksel zijn geslagen. Ze komen er niet aan de binnenkant van de paal uit, omdat de tweede schoor op de paal daar geen ruimte voor laat. Het uitstekende stuk van die kant van de togen heb ik daarom afgezaagd.
Buitenste toog verbinding
De eerste scheve dwarsligger (bovenaanzicht)
De eerste dwarsbalk. De dwarsbalken komen diagonaal over de constructie. Op beide uiteinden van de dwarsbalk komen daarom ook diagonale inkepingen. Door die inkepingen vallen de dwarsbalken een paar centimeter over de onderste horizontale balken. Het vergt soms wat ruimtelijk inzicht, maar door de scheve inkepingen, kunnen de dwarsbalken niet meer kantelen. Door de vorm van de inkeping staan ze altijd precies rechtop. De inkeping is verder precies sluitend en de balken moest ik daarom met een hamer op de horizontale balk vast slaan. Omdat ze niet kunnen draaien, is er verder geen andere bevestiging nodig.
De eerste scheve dwarsligger (vooraanzicht)
Al het timmerwerk is af:
Timmerwerk is af (zijaanzicht)
Timmerwerk is af (vooraanzicht)
Timmerwerk is af (bovenaanzicht)
Scheve dwarsliggers
Hierboven is goed te zien waarom de dwarsbalken niet kunnen kantelen door de scheve stand. De onderste punten van de inkepingen zullen bij kantelen immers naar links of rechts gaan uitsteken. De onderste balk houdt die beweging tegen, omdat de inkeping niet de onderste balk in kan steken. Ik hoop dat het duidelijk genoeg is, maar anders zou je het in het klein met twee plankjes kunnen nabouwen, waarna het heel snel duidelijk wordt.
Ingericht met meubels
Met meubels wordt de schaal en het effect mooi zichtbaar. op deze foto lijkt de voorste paal redelijk scheef te staan. Ik weet niet waarom het op deze foto zo extreem lijkt, maar in het echt is alles redelijk recht en waterpas. Het wat daarnaast nooit mijn bedoeling om alles superstrak te bouwen. Ouderwets, lekker scheef en met de hand. Dat geeft naar mijn mening meer karakter. En het is een mooi excuus om niet te hoeven toegeven dat ik gewoon geen zin had om het perfect recht te krijgen.
Links staat trouwens een Mexicaanse vuurhaard. Die dingen worden echt in Mexico gemaakt. Ik ben in dat gebied op vakantie geweest en die mensen kunnen het geld goed gebruiken. Ze zijn online en bij veel tuinzaken te koop. Voor meer informatie: Sol-Y-Yo. Ik heb er alle uitgebeitelde en afgezaagde stukjes Douglas hout in opgestookt deze zomer.
Extra klimop aangeplant
Omdat de twee voorste palen door de stelplaten boven de poeren lijken te zweven, heeft mijn vriendin die gaten verborgen door stenen rond de onderkant van de palen te leggen. Vervolgens heb ik samen met mijn vriendin extra klimplanten tegen de achterste drie palen aangeplant. De bedoeling is immers dat er een dicht bladerdak over de pergola groeit. De klimplanten waren bij aankoop drie meter hoog en ze hadden meerdere strengen. De plant kon na het planten dus een paar centimeter over het dak lopen, waar we de strengen met groene draadjes hebben vastgezet op de dwarsbalken. De plant groeit ongeveer een meter per jaar, dus ik verwacht over een paar jaar een redelijk begroeid dak.
Deze onderste foto heb ik zonet in het half donker gemaakt en hij is daardoor helaas niet heel scherp geworden. Je ziet hier verder nog een wespenvanger hangen. Dit is ongeveer het uitzicht als ik 's avonds een biertje zit te drinken onder de pergola en geniet van het ouderwetse timmerwerk.
Lekker groeien